کێ دەبێتە حاکمی تاران ؟
رەوتی رووداوەکان لە ئێران بە ئاراستەیەکدا دەڕوات کە کۆماری ئیسلامی لە لێواری نەماندایە یان لانیکەم عەلی خامنەیی چیتر لەسەر حوکم نامێنێ. پرسی رێکخستنەوەی سیستەمێکی نوێی سیاسی لە ئێران زیاتر لەوەی بە گروپ و کەسایەتیەکی سیاسی یان سیمایەکی دیاریکراوەو بەند بێ، گرێدراوی رەوتی گواستنەوەی دەسەڵات، چۆنیەتی ئیدارەدانی بۆشایی یان نەبوونی دەسەڵات و دیسانەوە وەگەڕخستنی شەرعیەتی سیاسییە. هەربۆیە ئەم وتارە دەپەرژێتەسەر ئەدەبیاتی هەنگاونان بۆ ئاڵوگۆڕو شیکاری بەراوردکارانە، سیناریۆکانی پاش رووخان، رۆڵی هێزە سەربازییەکان، هێزەکانی ئۆپۆزسیۆن و پرسی کوردو ئەو نەتەوانەی وەک کورد داواکاری دیاریکراویان هەیە. لەم نووسینەشدا هەوڵ دراوە پشتگیری لەو گریمانەیە بکرێ کە سەقامگیری نەزمی سیاسی لە داهاتوی ئێراندا پەیوەستە بە بەهێزکردنی ناوەندە مەدەنی و دیموکراتیکەکان، نەهێشتنی ناوەندگەرایی و پێداگری لە کردەی عەقڵانی لە باتی رادیکالیزمی کوێر.
رووخانی سیستەمەی دیکتاتۆری و پرسی گواستنەوەی دەسەڵات
لە وێژەی زانستە سیاسییەکاندا رووخانی سیستەمێکی دیکتاتۆری بەدەگمەن سەقامگیری دیموکراسی لێ کەوتوەتەوە. لێکۆڵینەوەکانی کەسانی وەک ئودانێل و شمیتێر، ئەوەمان پێدەڵێ قۆناغی گواستنەوە، خۆی مەیدانێکی جیاوازو سەربەخۆیە لە رووخان، کە دەکرێ هەم ئاکامەکەی دیموکراسی بێ، هەم دیکتاتۆرییەکی تر و هەمیش ناسەقامگیری و بشێوی هەمیشەیی. لەم روانگەیەوە پرسی سەرەکی لە ئێران ئەوە نییە کە کێ دەچێتە سەر حوکم؟، پرسە سەرەکییەکە ئەوەیە کامە میکانیزمە شەرعیەت دەداتە دەسەڵات و سنووری تایبەتی بۆ دادەنێ.
سیناریۆکانی پاش رووخان
حکومەتی کاتی و ئیدارەدانی قۆناغی گواستنەوە
ئەگەری زۆرە لە کاتی رووخاندا بە شێوازی کۆنتڕۆڵکراو، حکومەت( ئەنجومەنی) کاتی یان راگوزەر پێکبێت. ئەرکی وەها دامەزراوەیەک راپەڕاندنی کاروباری حکومیی، دابین کردنی ئاسایشی گشتی، لابردن یان سڕ کردنی دامودەزگای سەرکوت و لە کۆتایشدا رەخساندنی دەرفەتی گونجاوی یاساییە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێکی ئازاد. ئەزمونی وڵاتانی ئەوروپای رۆژهەڵات دەریدەخات کە سەرکەوتنی ئەم قۆناغە گرێدراوە بە کاتێکی دیاریکراوی کورت ماوە، شەفاف بوونی بەرپرسیاریەتییەکان و چاودێری گشتی ئەنجومەنی کاتی.
کۆماری دیموکراتیکی سیکولار وەک ئاکامی قۆناغی گواستنەوە
هاتنەدی کۆمارێکی دیموکراتیکی سەرکەوتو بەندە بە رێگەخۆشکردن بۆ چالاکی دامەزراوەکان و بەدامەزراوەیی کردن لەو کاتەی حکومەتی راگوزەر دەسەڵاتی لایە، کەواتە هاتنە ئارای وەها دۆخێک بە شێوازی خۆڕسک پاش رووخان وەهمە. پێشمەرجەکانی هاتنە دی ئەو هەلومەرجەش بریتین لە جیاکاری و جیاکردنەوی جومگە سەرەکییەکانی دەسەڵات، سەربەخۆ بوونی دەزگای داد، گەرەنتی کردنی یاسایی مافی کەمینە و دەستاودەست کردنی دەسەڵات بە بێ توندووتیژی. شکست هێنان لەم قۆناغەدا دەبێتە هۆی دروست بوونی جۆرێک لە ئۆتۆریتەی دەسەڵاتێکی سەرەڕۆ لە رێگەی هەڵبژادن و مۆنوپۆل کردنی هەڵبژاردن. سەرەتای شۆڕشی ١٩٧٩ لە ئێران و هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی بەڵگەیەکە بۆ ئەو شکستە.
پاشایەتی مەشروتە( سنوردار) و لۆژیکی هەڵبژاردنی دامەزراوەیی
پاشایەتی مەشروتە لە چوارچێوەی تیوری دامەزراوەگەراییدا، هیج جۆرە بەرایی و چاکەی لە بەرامبەر سیستەمی کۆماریدا نییە و تەنانەت بە پێچەوانەش. شەرعیەتی هەرکام لەو دوو سیستەمە تەنیا لە رێگەی راپرسی یان ریفراندۆمێکی ئازادەوە مسۆگەر دەکرێت. هێنانە ئارای پاشایەتی مەشروتە لە سەردەمی راگواستندا دەبێتە هۆی سازکردنی دووبەرەکی و چەند جەمسەرسازی لە کۆمەڵەگادا.
مەترسی وەدەست گرتنی دەسەڵات لە لایەن هێزە سەربازییەکان
لەکاتی رووخان و بۆشایی دەسەڵات، هێزە چەکدارەکان دیسانەوە ویستیانە لە پێناو و بە بیانوی «سەقامگیری» دەسەڵات بگرنە دەست. لێکۆڵینەوەی بەراوەردکارانە دەیسەلمێنێ کە هاتنەوەی هێزە سەربازییەکان بۆ ناو سیاسەت دەبێتە هۆی سازکردنی سەقامگیری پۆلیسی و رەوتی بە دیموکراتیک بوون لە خشتە دەبات.
هێزە سەربازییەکان و پرسی کونتڕۆڵ کردن
سپای پاسداران لە ماوەی چەند دەیەی پێشودا وەها تەنیوەتە نێو ئابووری و سیاسەتی ئێرانەوە کە بوەتە گرنگترین پرسی ئێستای ئاڵوگۆڕ لە ئێران. سێ ئەگەر لەبەردەم سپای پاسدارانە، داڕووخانی رێکخراوەیی، چونەدەروە لە سیاسەت لە رێگەی مامەڵە کردن لەگەڵی لە پڕۆسەیەکدا و لە کۆتایشدا هێشتنەوەی دەسەڵاتیان بەشێوازی نافەرمی و ژێربەژێر.
قەیرانی پاش رووخان
ئەو لێکۆڵینەوانەی لەسەر قۆناغی گواستنەوە یان کاتی کراون ئەوە دەردەخەن، دوای رووخانی هەر سیستەمێکی سیاسی، لە رۆژو مانگەکانی یەکەمەوە دەروازەیەک بۆ کۆمەڵێ قەیرانی یەک لەدوای یەک دەکرێتەوە کە تێیدا ئەگەر بەر بە توندوتیژی و تۆڵەسەندنەوەو لەناوچوونی ژێرخانەکان و ناڕوونی لە یاسادانان، نەگیردرێت، بەهێز ترین ئاڵتێرناتیڤ، سازبوونی دیکتاتۆرییەکی ترە.
ئاوڕدانەوەیەک لە شۆڕشی ١٩٧٩
شۆڕشی ٧٩ لە ئێران بەردەستترین نموونەیە بۆ شکست هێنان لە درووست کردنی دامەزراوە و بە دامەزراوەیی کردن. زاڵ بوونی شەرعیەتی کاریزماتیک، لەناو بردنی رکابەرە سەرەکییەکان و نەبوونی میکانیزمی یاسایی گەرەنتیدەر لە قۆناغی گواستنەوەدا بوە هۆی سەقامگرتنی کۆماری ئیسلامی و دسەڵاتێکی ئاینیی دیکتاتۆر. ئەزموونی ئەوکات پێمان دەڵێ کە ویستی رووخان و کارکردن بۆ رووخان بە بێ چوارچێوەیەک کە دامەزراوەکان تێیدا چالاک و ئازاد بن، شۆڕش و گۆڕانخوازی ناگایەنێتە ئەنجام.
ئۆپۆزسیۆن و پرسی ئاڵتێرناتیڤی سیاسی
بەگشتی لە ئێستای ئێراندا هێزەکانی ئۆپۆزسیون چەندین گروپ و حیزبی جیاوازن کە هەرکامەوە خاوەن روانگە و تێڕوانی جیاوازن، چ ئەو هێزانەی لە دەرەوەی ئێرانن چ ئەوانەی لە نێوخۆ دەژین. هاوئاهەنگی و یەکڕیزی ئەو هێزانە لە ئێستادا مەحاڵەو هەرکامەو خاوەن پلان و خەونی تایبەت بە خۆیانن. لایەنە بەرچاوەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی لە ئاستی سەرتاسەری بریتین لەمانە
کۆماریخوازەکان
کۆماریخوازەکان پێکهاتوون لە چەندین تاقم و گروپی وەک، کۆماریخوازە سیکۆلار دیموکراتەکان، کۆماریخوازە چەپ و دیموکراتەکان، کۆماریخوازانی نەتەوەیی دیموکرات، کۆمایرخوازانی رادیکال و کۆماریخوازانی دیموکراتی فیدرالیست. جگە لە کۆماریخوازانی فیدرالیست کە زیاتر ئاماژە بە حیزبە کوردییەکان، هەموو ئەو گروپانەی تر هیچ چەشنە هەبوونێکی واقێعییان لە کۆمەڵگادا نییەو توانایی رێکخستن و کاریگەریان لەسەر کۆمەڵگای ئێرانی نییە. ئەوان تەنیا کۆمەڵێ کەسایەتی دیار بوون کە یان سەرەتای ١٩٧٩ یان لە ماوەی ساڵانی پێشوودا لە ئێران هاتونەتە دەرێ. سەرەڕای ئەوەش روانگەی بەشێکی زۆر لە کۆماریخوازەکان بەشێوەی رێژەیی لەگەڵ بنەما دێموکراتیکەکان دێتەوەو لانیکەم لە گوتاردا خۆیان لەو چوارچێوەدا دەبیننەوە.
رێفۆرمخوازەکان
گروپێکیتر رێفۆرمخوازەکانن کە ئەوانیش بە چەندین گروپی جیاواز دابەش دەبن. لە چاو کۆماریخوازەکان رێکخراوترن و لەناوخۆی ئێرانن و دەستیان دەگاتە خەڵکی ئاسایی و لە لایەکی تریشەوە بەشێکیان هێشتا لە هەیکەلی دەسەڵات بەشدارن. گەورەترین کێشەی ئێستای ریفۆرمخوازان، ئەوەیە لە رای گشتی و لای کۆمەڵگای ئێرانی خۆشەویست نین و خەڵک وەک بەشێک لە دەسەڵاتی گەندەڵی دەزانن. کێشەی تری ریفۆرمخوازان ئەوەیە کە هێشتا نەیتوانیوە خۆی لە ژێر رکێفی گوتاری فەرمی کۆماری ئیسلامی دەرباز بکات. ئەوەش وایکردوە رۆژلەدوای رۆژ لاوازتر بێت.
موجاهیدینی خەلق
موجاهیدین لەباری مێژوو هەروەها لەباری رێکخستنەوە کۆنترین و بەهێزترین گروپی ئۆپۆزسیۆنە. بەڵام کێشەی سەرەکی موجاهیدین ئەوەیە کە ئەو کاریگەرییەی لە دەرەوەی وڵات هەیەتی لە نێوخۆ نییەتی. لە ژورە لۆبییەکانی کونگرەی ئامریکا کاریگەری هەیەو لە راگەیاندن و کاری دیپلۆماسی سەرکەوتوو بوە. بەڵام ئەوان ساڵانێکی زۆرە لە واقێعی کۆمەلگا دابڕاون و لەهەمانکاتیشدا لەباری گوتارو کردارەوە نەگۆڕاون. ئەمەش لەلای کۆمەڵگای ئێرانی بە دواکەوتویی دەبینرێت. ئەوەشی لەسەر بێت کە کاری تەبلیغی چەندین ساڵەی کۆماری ئیسلامی دژ بە موجاهیدین خەلق وایکردوە لای خەڵک بێزراو بێت.
پاشا خوازەکان و کوڕی شا
لە راستیدا پاشا خوازەکان لە ئێران و دەرەوەی وڵاتیش نە گروپن و نە حیزب. کوڕی حەمەڕەزا شا لە ساڵانی رابردوودا هەرجارەو گروپێکیی لەخۆ کۆ کردوەتەوە. جارێ لەژێر نێوی کۆماری خوازی و جارێ پاشایەتی سنوردار و جاری واش بوە رێفۆرمخوازی. بەڵام لە ٤ ساڵی رابردوودا لە پرۆسەیەکی گۆماناویدا کە دەڵێن دەستی ناوەندە ئەمنییەکانیشی تێدایە، لە رێگەی چەن میدیای زەبەلاحەوە زۆر قوت کراوەتەوە. لەلایەکی تریش ناکارامەیی کۆماری ئیسلامی وایکردوە کە خەڵی ئێران وەکوو وڵاتانی تری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست خۆزگە بە رابردوو بخوازن. ئەمە بویە هەلێ بۆ کوڕی شای پێشوی ئێران کە خۆی لەچاو رای گشتی ئێرانی زەق بکاتەوە و لەهەندێ ناڕەزایەتی لە تاران خەڵک بانگی بکەن. لەهەمان حاڵیشدا لە نەبوونی یەکڕیزی هێزەکانی تری ئۆپۆزسیۆن و هەڵە کوشەندەکانیان لەم ساڵانەدا وایکردوە سەرەنجی زیاتر بۆلای کوڕی شا بچێت. لە کۆتایدا کوڕی شا بە بێ هیچ ئەزمونێک لە ئیدارەدان و چالاکی سیاسی بوە بە هێمایەک و خەریک تاودانی ئەسپەکەیەتی.
کێ شانسی چوونە سەر حوکمی زیاترە لە تاران
لە نێوان ئەو هێزانەی ئاماژەی پێکراو هەر وەک چۆنیش لەسەرەتاوە جەختی لەسەر کرا، گرنگ نییە کێ وەک تاک یان گروپێک شانسی زیاترە لە چاو رای گشتی، گرنگ ئەوەیە پاش رووخان یان نەمانی خامنەیی ئەوە کێیەو کامە گروپە بەرژەوەندییەکانی زۆرینەی جومگە سەرەکییەکانی دەسەڵات و جومگەی مافیایی ئابووری مسۆگەر دەکات. ئەگەری رووخان بەو جۆرەی لە ١٩٧٩ روویداو سوپای ئێران یان ئەرتەش بێلایەنی راگەیاند ئەستەمە. ئێستا خودی سپای پاسداران چەقی دەسەڵاتە. هەتاوەکو کەلێن و دڕدۆنگی نەکەوێتە نێو ئەوان و پاشگەز نەبنەوە لە سەرکوت و توندوتیژی، رووخان بەو جۆرەی پێشتر هەبووە مەحاڵە. هەموو رووخان و شۆڕشەکانی پێشوتریش هەر بەهەمان شێوە روویداوە. بەڵام دۆخی ئێستای ئێران جیاوازترەو دەکرێ جۆرە روخانێکیتری بۆ وێنا بکەین. لە نەبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی تۆکمەو بەپلاندا بێگومان دەوری هێزی دەرەکی لە ئاڵوگۆری ئێران زۆر بەرچاو دەبێ. کۆمەڵێ وڵاتی زلهێزی جیهانی و ناوچەیی بەرژەوەندیی زۆریان لە ئێران هەیەو نایانەوێ لە کیسی خۆیانی بدەن. ئێران لەبەردەم ئاڵوگۆڕدایە بەڵام بە بێ دەوری خامنەیی. خامنەیی پاش شەڕ لەگەڵ ئیسرائیل و رازی نەبوونی بە دانوستان و خۆبەدەستەوەدان لەگەڵ ئامریکای ترامپ شانسی نەماوە. ئەوەی ماوە هێزێکی پڕچەکە کە شاڕەگی ئابوریشی لەبەردەستەو نایهەوێ لەدەستی بدات. بەلەبەرچاو گرتنی پێشینەی جۆری رەفتاری سیاسی ترامپ، روونە کە نایهەوێ باجێکی زۆر بۆ ئەو شتانە بدات کە دەیهەوێ بە دەستی بێنێت. ئاسانترین رێگە و کەم خەرجترین رێگا بۆ ترامپ ئەوەیە لەگەڵ ئەو هێزانە رێکبکەوێ کە ئێستاکەش لە هەیکەل و چوارچێوەی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدان. زۆرن ئەو لایەن و کەسایەتییە رێفۆرمخوازو میانەڕەوانە وەک کوڕەزای خومەینی، روحانی و خاتەمی کە ئەم ماوە بە ئاشکراو بە نهێنی چرای سەوزیان بۆ گرتنە دەستی دەسەڵاتی دوای خامنەیی هەڵ کردوە. کەواتە شانسی یەکەم هەر بۆ ئەوانە. ئەگەر ئەوان رێکنەکەون لەسەر کەسێک ئەمجار شانس رودەکاتە کوڕی شا و هەر هێزی چەکداری سپا دەورەی دەدەن و دەیکەنە هێمای ئاڵوگۆرو دەسەڵات. هەرچەن ئەو کورسییەی ئەو دەیهەوێ لەسەری دانیشێ و سەڵتەنەت و پاشایاتی لەسەر بکات وەک کورسییە ناسەقامگیرەکەی باوەکی دەبێ کە بۆ مانەوەی خۆی کودەتای لە موسەدێق کرد و بە زەبروزەنگ کورسیەکەی تا ١٩٧٩ راگڕت.
ئەوەی ئێستا لە ئێران لە ئارادایە ئەنجامەکەی هاتنە سەرکاری حکومەتێکی دیموکراتیک نییە بە تایبەتی دوای تێپەڕینی شۆڕشی ژینا، دواکاری ئێستای زۆربەی خەڵکی راپەڕیو ئابوورییە بە بێ ئەوەی خاوەن گوتارێکی دیاریکراو بێت و ئۆپۆزسیۆنێکی تۆکمە کە باوەڕی بە لانیکەم هەندێ رەفتاری دیموکراتیک هەبێ. ئەوەی دەیبینی و گوێت لێ دەبێ گەڕانەوەیە بۆ بەها فاشیستییەکانی پێشوو.
کوردستان پاش رووخان
هەموو ئەو لایەنانەی ئۆپۆزسیۆن کە باسی کرا بە بێ جیاوازی یەک هەڵوێستیان لەسەر کوردستان و بزوتنەوەکەی هەیە. کۆماریخوازەکان چارەسەریان بۆ ئەم پرسە مافی هاوڵاتیی بوونە، واتە پاراستنی مافی تاکەکەسی و بۆ ئیدارەدانیش هەندێ جار باسی ناناوەندگەرایی ئیداری دەکەن کە تەنانەت نایانەوێ بە فیدرالیزمی ئیداریش ناوزەدی بکەن.
رێفۆرمخوازەکان چارەسەری لە فیدراڵیزمی ئابووری دەبینن. پاشاخوازەکان و کوڕی شا هەر لەسەر هەمان سیستەمی فاشیستی کۆن دەڕۆن کە گوایە پرسێک بەنێوی کورد بوونی نییە و ئەوەی باسی دەکات جوداخوازە.
کورد لە ئێران لەگەڵ وەها کەسانێک تەرەفە کە ئامادە نین دوای ١٠٠ ساڵ خەباتی کورد لەو پارچە تەنانەت دان بە مافە سەرەتایی و لانیکەمییەکانیدا بنێن.
کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان دوو نموونەی پارچەکانی تری لەبەردەستە. یەکەمیان باشووری کوردستانە کە حیزبەکانی رۆژهەڵات زیاتر سەرنجیان لەسەر ئەو مودێلەیە و پێیانوایە دەتوانن بەو رێگەدا بڕۆن. نموونەی دووهەم رۆژئاوای کوردستانە کە کەمتر سەرنجی لەسەرە. رۆژهەڵاتی کوردستان بە هۆکاری دیموگرافی و ژیۆپۆلێتیک و ئۆپۆزسیۆنی بەرامبەری، وێکچوونی زیاتری لەگەڵ رۆژئاوا هەیە. لە باشوور پێش رووخانی سەدام کورد کیانێکی بۆ خۆی هەبوو، هێزێکی چەکدارو جۆرە حکومەت و بستێ خاکی لە بن پێ بوو. لە رۆژئاواش بەهەمان شێوە. لەباشوور کورد توانیبووی ئەوکات هێزە ئۆپۆزسیۆنە عیراقییەکان دەستەمۆ بکات و زاڵ بێ بەسەریاندا. لە رۆژئاوای کوردستانیش هەبوونی هێزێکی تۆکمەی چەکدار توانی لەبەرامبەر عەرەبدا خۆی راگرێ. بەڵام لە رۆژهەڵات دۆخەکە جۆرێکی ترە. سەرەڕای ئەوەی خەڵکێکی بەهێزو وشیاری هەیە بەڵام لە رێکخستنی حیزبیدا سەرکەوتوو نەبوون. رۆژهەڵات لەگەڵ دەوڵەت و خەڵکێک بەرەوڕوە کە رێژەیان زۆرترە و لە دەوڵەتداریشدا کۆنترن لە عێراق و سوریا. هاوکات کورد لە رۆژهەڵات تەنیا لەگەڵ فارس و دەوڵەتی ئێرانی تەرەف نییە، گەورەترین مەترسی بۆسەر کورد لە ئێران ئازەرییەکانن. لە هەمان کاتیشدا ئەو حیسابەی لە عێراق و سوریا بۆ کوردی دەکەن لە ئێران نایکەن و کورد ئەو قورسایەی نییە.
تەنیا رێگا بۆ کورد لە رۆژهەڵات دروست کردنی هێزێکی چەکداری تۆکمەیە نەک هێزی حیزبی. هەمان شت لە رۆژئاوا کرا بۆیە توانیان بەرگری لەخۆیان بکەن و تا دێ زیاتر خۆیان لەسەر حکومەتی ناوەندی فەرز دەکەن. کورد دەبێ لەم پارچەیە هەمان میکانیزمی رۆژئاوا بگرێتە بەر کە چۆن هەڵسوکەوت لەگەڵ عەرەب و ناکوردەکان دەکات، ئەوە کوردە سیستەمی ئیدارەدان دیاری دەکات و ئەوانیش بەشدار دەکات و بووە بە نموونەی سەرکەوتوو. لە ئێرانیش کورد دەتوانێ پێڕەوی هەمان سیستەم و میکانیزم بکات نەک پلان و دروشمێ کە پێی جێبەجێ نەکرێ.
بەشداری و شەراکەت
کورد لە ئێران مادام لە چوارچێوەی ئەو وڵاتەدا بمێنێتەوە، دەبێ لەوە تێبگات کە ئەگەر دیموکراتیکترین کەس و حیزبیش حوکمی ئەو وڵاتە بکات مادام وەک شەریکی سیاسی چاوت لێ نەکات ئاکامەکەی هەر دەبێتەوە ئەوەی تا ئێستا بەرامبەر کورد کردویانە. دەستەواژەی بەشداری سیاسی تەنیا بۆ ئەو گروپ و تاکانەیە کە کێشەی شوناس و کولتورو دەسەڵاتی سیاسییان نییە، وەک تاک بەشداری سیاسی دەکەن. بەڵام شەراکەتی سیاسی ئەو دەستەواژەیە کە وەک لایەنێک لە دەسەڵات حەسابت بۆدەکەن و بە بێ تۆ دەسەڵات بوونی نەبێ لانیکەم لەو ناوچەی کوردی لێیە. رازی کردنی حکومەتی ناوەندیش بەوەی کە تۆ وەک شەریکی سیاسی لەقەلەم بدات تەنیاو تەنیا یەک رێگەیە ئەوەیش لولەی چەکە بە مەرجێک چەکدار بوونیش بە دامەزراوەیی بکرێت. کورد لە ئێران بە بێ ئەوە هیچ شانسێکی بۆ مسۆگەر کردنی مافەکانی نییە.
ئێرانی پاش خامنەیی یان کۆماری ئیسلامی، مەیدانێکی تازەیە بۆ خۆ ئەزمونکردنی دووبارەو کەڵک وەرگرتن لە دەرفەتە گرنگەکان بۆ ئەوەی بیسەلمێت کامە لایەنە خاوەنی عەقڵی سیاسییە. هەبوونی ئێرانێکی سەقامگیر بەستراوە بە زۆر فاکتەرەوە کە یەکێکیان کوردە ئەگەر بیهەوێ و ئەزموون کراوەکان ئەزموون نەکاتەوە.
